Liderliğin kodları

Liderlik, insanlığın var oluşundan itibaren ortaya çıkmış; toplumlar her zaman kendilerine öncülük edecek, onları ileriye taşıyacak liderlere ihtiyaç duymuştur. Liderlik; etkileme, değişim yaratma, vizyon belirleme ve bu vizyonu yayarak istenilen hedefe ulaşma sürecidir. Lider ise bu süreci başarıyla yöneten ve gerçekleştiren kişidir.

Lider; insanları yönlendiren, etkileyen, onları motive ederek grubun ya da topluluğun amaçlarının gerçekleşmesi için koordinasyon ve bütünleşmeyi sağlayan kişidir. Başka bir ifadeyle liderlik, belirlenen hedeflere ulaşmak için insanları yönlendirme ve ikna etme sanatıdır. Liderlik yalnızca bir makam veya unvan sahibi olmak anlamına gelmez; insanların güvenini kazanmayı, karar almayı, yön göstermeyi ve gerektiğinde sorumluluk üstlenmeyi de içerir. Tarihsel sürece baktığımızda, liderlerin öncülük ettikleri toplumlara her zaman yarar sağlamadıkları, zaman zaman büyük zararlar da verdikleri görülmektedir.

Liderin özelliklerine kısaca baktığımızda; bilimsel yöneticilik anlayışına sahip olması, bilgi ve becerisiyle olayları ilk bakışta kavrayabilmesi önem taşır. Duruma uyum sağlama kabiliyeti ve görevde titizlik göstermesi, her koşulda sağduyulu davranabilmesini gerektirir. Fırsatları yaratma ve değerlendirme yeteneği ile astlarının fiziksel ve ruhsal refahını gözetebilme becerisi de liderliğin temel unsurları arasındadır. Beklenmeyen olaylar karşısında dayanıklılık gösterebilmeli; sade bir tavır sergilerken maddi ve manevi cesaretini koruyabilmelidir.

Güçlü bir mantığa, özellikle mental dayanıklılığa ve risk üstlenme kapasitesine sahip olmalıdır.‘’Ahlaklı ve Namuslu’’  değişimlere ayak uydurabilmeli, fırsatları kararlılıkla değerlendirebilmeli ve sahip olduğu yetenekleri etkili biçimde uygulayabilmelidir. Araştırmacı, sezgileri kuvvetli ve çalışkan olmalıdır. Hem kendisini hem de astlarını motive edebilme yeteneğine sahip olmalı; taktik, operatif ve stratejik düzeylerde bilgi ve uygulama becerisi göstermelidir. Düşüncelerini pratiğe dönüştürebilmeli, adalet duygusuyla hareket etmeli, geniş ve akılcı bir hayal gücüne sahip olmalıdır. Soğukkanlılıkla karar verebilmeli, sorumluluk alabilmeli, empati kurabilmeli ve güven oluşturabilmelidir.

Sonuç olarak lider, kendi belirlediği amaçlara yönelen ve her koşulda iradesine hâkim olabilen kişidir. Yönetici ise çoğu zaman başkaları tarafından belirlenmiş hedefleri gerçekleştirmekle yükümlüdür. Lider, bir istikrar kalesi olmalıdır. Verdiği kararlardan günün şartlarına veya geçici etkilere göre dönmemeli; akıl ve sağduyu ile çözülebilecek meselelerde duygularına teslim olmamalıdır.

Lider, çevresinde insanların düşüncelerini açıkça ifade edebilecekleri özgür bir ortam oluşturabilmelidir. Hakikati öğrenmek ve anlamak zorunda olan kişi liderdir. Hakikatler ancak özgür ortamlarda ortaya çıkar. Etrafını korku duvarlarıyla çeviren bir lider, hiçbir zaman gerçeğe ulaşamaz. Korkunun hâkim olduğu yerde samimiyet ve saygı kök salamaz; hakikat ise içeri girmeden uzaklaşır.

Lider, hak ettiği takdiri görmese bile inandığı değerlerden ve hedeflerinden vazgeçmeden sonuna kadar direnen insandır. Başkalarının güçlükle başardığı işleri yapmak yetenek göstergesidir; ancak yetenekli insanların bile imkânsız gördüğü işleri başarabilmek dehanın eseridir. ‘’ Yönetici, başarıya giden basamakları etkin bir şekilde tırmandırır. Lider ise merdivenin doğru duvara dayalı olup olmadığını saptar.’’ Mesele tamamen budur.

Son olarak; Lider yeri geldiğinde, asırlık değerlere zeval gelmesin diye sükut eder ve siper olur. Bu da liderliğin en önemli ve en zor yanlarından biridir. Ancak dün steplerde ışık belirmiş, liderin sükutu bitmiş, tarihi yolculuk başlamıştır… 

Prof. Dr. Duran BÜLBÜL