TAŞ YERİNDE AĞIRDIR-171. UNUTMAYALIM, UNUTTURMAYALIM.
Anadolu’da Bargama, Gaziantep gibi tarihi eserleri bu kadar acımasızca soyulan başka beldeler yoktur.
Üstelik Bergama’da Zeus Sunağı gibi kentin koca bir parçasının kalıntıları yerinden kazıp, söküp, alıp götürmek akıl dışıdır.
Bu eylem ne biçim bir hırsın ürünüdür!
Yaklaşık 35*33*10 mt boyutlarındaki koca yapıyı donatan, anlamlı kılan heykelimsi kabartmalarla süsleyen onlarca mermer frizi 120 yıl önce, tahrip olma riskine, tehlikesine rağmen Bergama’dan Almanya götürmek, orada da birçok kez yok olma riskiyle karşı karşıya bırakmak anlaşılır gibi değildir.
Zamanın, 19.yüzyılın kolonyalist, sömürgeci, emperyalist Prusya/Alman devleti bunu becermiştir.
Bu üç katlı görkemli yapının çatısının kenarlarını ve köşeleri tanrı heykelleri, atlar, Griffin(Grifon) denilen yaratıkların heykelleriyle donatmıştı Bergamalı mimarlar, heykeltıraşlar.
Griffinler, antik Helen inancında genellikle aslan vücutlu, kartal kanatlı ve başlı oldukları kabul edilen hibrit yaratıklardı.Pençeleri insan taşıyacak kadar büyüktü.
(Bergama Akropolünde İ.S.2.yüzyılda yapılmış, Trayan tapınağı kazılarında bulunmuş, Alman kaçakçılık şebekesi tarafından kaçırılamamış, şimdi hala Bergama’da bulunan Roma İmparatoruHadrianius’ın heykeli, Göğsündeki zırhta koruyucu Griffinler. Demek ki tarih eserler yerinde de korunabiliyormuş)
Çok cesur ve gururlu olduklarına inanılırdı.
Aslan bedeniyle güç ve egemenliği simgelerdi.
Kartal başı ve kanatlarıyla, gözetme yetisiyle göksel otorite olarak kabul edilirdi.
Bu nedenle Griffin yeryüzü ve göğün birleşimini temsil eden güçlü bir semboldü.
Hazineleri, kutsal yerleri, altın madenlerini korurdu
Bu yüzden çoğu kültürde koruyucu varlık sayılırdı.
Aynı zamanda, yapılan heykellerinde kent varlıklarının ve kutsal alanlarının bekçisi olarak betimlenirdi.
***
Eşsiz Zeus Sunağını inşa eden Pergamon Kralları/ Attalos hanedanı bu görkemli yapıyı dinsel bir merkez yaratmalarının yanı sıra bir evrensel mesaj olarak sunuyordu.
Kendi anlayışlarına göre onlar “düzen kurucuydular”, “barbarlığa karşı uygarlığın” temsilcisiydiler.
Sunağı çevreleyen resimsel dev frizler, Tanrılar–Devler savaşıyla bu ideolojiyi anlatıyordu.
Onlar tanrıları, devler düşmanı temsil ediyordu.
Grifon gibi hibrit güç sembolleri de bu kraliyet–ilahi meşruiyet dilinin parçasıydı.
Yani bu figür sadece mitolojik değil, politik simgesel anlatım da taşıyordu.
Grifon motifi Anadolu, Eski Mısır, Mezopotamya, İran, Helenistik sanatgeleneğinde yaygın bir mimari süsleme ve eşik koruyucusu olarak kullanılan bir figürdü.
Tapınak, sunak ve saraylarda: köşe elemanı, korkuluk üstü, friz arası dolgu olarak değerlendirilirdi.
Pergamonlular, belki de bu muhteşem Zeus Sunağını yaratmaktan dolayı duydukları gururdan, düşmanlarına karşı cesaretle savaştıklarından ötürü bu ilginç varlıkların heykellerini bu görkemli yapının çatısına yerleştirmişlerdi.
(1874-1906 yılları arasından kaçakçılıkla ve şaibeli izinlerle Bergama’dan Berlin’e götürülen Griffin heykellerinden biri. Şimdi çökmekte olan Berlin-Pergamon Müzesi/Hapishanesinde)
Berlin Müzesi/Hapishanesinde “AvP VII 164” kimlik numarasıyla bulunan mermer Griffin heykeli İ.Ö. 2.yüzyılın 2.yarısına, 160 yıllarına tarihleniyor.
Boyutları: 132 x 51 x 110 cm.
Alman kaçakçılar tarafından Zeus Sunağınınyer aldığı terasta bulunmuş.
Carl Humann ve çetesi Sunağı keşfetmeden burada bulunan tepecik/höyükten kazıp çıkarmış.
Hangi yıl, nasıl kaçırdıkları tabii ki açıklanmıyor.
Büyük olasılıkla el çabukluğuyla Berlin’e götürülmüş.
Ya da şaibeli izinlerle!
Bu güzel Bergama eserine Prusya (Almanya’nın eski adı) Kültür Mirası “PreußischerKulturbesitz” demeyi hala ihmal etmiyorlar.
Ne ayıp!
***
Griffin sembollerinin güç, egemenlik, koruyuculuk, meşruiyet gibi kavramları temsil etmesi yüzyıllarca sürdü.
Kültür bellekte kaldıkça ve taşındıkça ölmez!
Kökeni büyük ölçüde Doğu Akdeniz ve Anadolu sanatına dayanan Griffin (Grifon) simgeleri Orta Çağdan itibaren Avrupa armalarında çok yaygın olarak kullanıldı.
(Letonya-Pomerania (Batı Polonya)-Londra’nın Griffinli armaları)
Bu armaların özelliğinde Hellenistik sanat stilinin devam ettiği görülür.
Zamanla, Roma İmparatorluğu aracılığıyla Avrupa coğrafyasına yayılmıştır.
Haçlı seferleri ve Bizans etkisiyle tekrar popüler olur.
Özellikle Pergamon (Bergama) Griffin motifinin kaynaklandığı en güçlü merkezlerinden biridir.
Avrupa’daki armasalGriffinlerin kökeni ile Bergama sanatındaki Griffinler arasında güçlü bir ikonografik bağ bulunur.
Oysa Bergama’nın gök ile yeryüzünü birleştiren o gururlu Griffinleri, Bergama’nın muhteşem Zeus Sunağı’nı ve kenti korumak için yapılmıştı; onun doğasına yabancı olanların müzelerini korumak için değil.
Bugün Berlin’de sergilenen bu taş bekçiler aslında hâlâ Bergama’nın kapısında durur gibidir.
Çünkü taşın hafızası vardır ve her Griffin sessizce aynı dileği fısıldar:
“Benim yurdumAnadolu’dur, yerim Bergama’dır.”
ZEUS SUNAĞI VE BERGAMA ESERLERİ SOĞUK ve PUSLU BERLİN’E DEĞİL, GÜZEL BERGAMA’YA AİT. MUTLAKA GERİ GELMELİ, EVİNE DÖNMELİDİR
(Kaynakça: Smith William (2007): A Dictionary of Greekand Roman BiographyandMythologhy, Vol I-II-III/I. (London: B.Tauris)
… http://www.smb-digital.de/eMuseum, Database-Antikensammlung),
Sefa Taşkın
15.03.2026
Karşıyaka/İzmir
Çok Okunanlar
Celal Şengör, yakın dostu İlber Ortaylı için mesaj paylaştı
Multimedya ekran bilmecesi... Hangileri yasak, hangileri değil?
İsrail füzesinin vurduğu TIR’ın görüntüleri ortaya çıktı
MHP Genel Başkanı Bahçeli'den Prof. Dr. İlber Ortaylı için taziye mesajı
Kocaelispor'da Selçuk İnan'dan hakeme şok protesto!
Kerem Aktürkoğlu ile Tedesco arasında kriz!
İran, ABD'ye ait savaş gemisini etkisiz hale getirdiğini açıkladı
Turkcell hisselerini satma planı Meclis gündeminde
İran’dan ABD bankalarına misilleme
Gözaltındaki Kuşadası Belediye Başkanı Günel'den mesaj var