İran’ın 'Körfez' mesajı

Dünyanın en büyük devlet varlık fonlarından bazılarını yöneten ve küresel yatırım faaliyetleriyle finansal piyasaları etkileyebilen Körfez ülkeleri İran’ın saldırıları nedeniyle zarar görmüştür. Dünyanın en büyük enerji rezervlerinin önemli bir bölümüne sahip olan ve petrol ile doğal gaz taşımacılığında kritik bir güzergâh görevi gören Körfez bölgesinin istikrarı, küresel ekonomi ile doğrudan bağlantılıdır. Bu çerçevede Körfez ülkelerinin, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarını engellemek ya da sınırlandırmak için diplomatik girişimlerde bulunduğu bilinen bir gerçektir.

Ancak İran’a karşı başlatılan savaşın etkisi yalnızca İran topraklarıyla veya bölgedeki askeri hedeflerle sınırlı kalmamıştır. Çatışmanın etkileri, küresel ekonomi açısından kritik öneme sahip deniz yollarına, enerji altyapısına ve stratejik limanlara kadar uzanan geniş bir alana yayılmıştır. Bu durum, Körfez bölgesindeki güvenlik kırılganlığının uluslararası ekonomi üzerindeki doğrudan etkisini bir kez daha ortaya koymuştur.

İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının ardından İran, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn başta olmak üzere Körfez ülkelerindeki ABD üslerine yönelik saldırılar düzenlemiştir. İran yönetimi de bu saldırıların hedefinin Körfez ülkeleri değil, söz konusu ülkelerdeki ABD askeri üsleri olduğunu açıklamıştır.

İran’ın Caydırıcılık Mesajı

Bu kapsamda, saldırıların yalnızca askeri hedeflerle sınırlı kalmayıp enerji tesisleri, deniz suyu arıtma tesisleri, havaalanları, turistik bölgeler, limanlar ve petrol-doğal gaz tesislerini de etkilemesi farklı bir mesajın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu tablo, İran’ın “ben güvende değilsem siz de güvende değilsiniz” şeklinde okunabilecek bir caydırıcılık mesajı verdiğini göstermektedir. Ayrıca, savaşın ekonomik ve güvenlik maliyetlerinin yalnızca İran’la sınırlı kalmayacağını göstermeyi de hedeflemiştir.

Bu bağlamda Hürmüz Boğazı’nın kapatılması küresel enerji piyasaları açısından ciddi bir risk oluştururken, Körfez ülkelerindeki askeri üsler ve stratejik limanlara yönelik saldırılar küresel ticaret için ikinci bir darbe olmuştur. Ayrıca İran’ın saldırıları bölgede yalnızca ABD üslerine zarar vermemiş, aynı zamanda İngiltere ve Fransa’ya ait üsleri daha görünür hale getirmiştir.

Bu saldırılar karşısında Körfez ülkeleri uluslararası hukuktan doğan öz savunma haklarına vurgu yaparak egemenliklerini ve güvenliklerini koruma konusundaki kararlılıklarını vurgulamışlardır.

İran’ın saldırıları, Körfez ülkelerinde ciddi bir rahatsızlık ve güvenlik kaygısı yaratmış olsa da söz konusu ülkeler gelişmeleri dikkatli ve temkinli bir şekilde izlemektedir. Bununla birlikte Körfez ülkeleri şunu gözden kaçırmıştır. Ülkelerindeki ABD askeri üslerinin kendilerini İran’a karşı güvenlik şemsiyesi altına alacağına inanmışlardı. Ancak mevcut gelişmeler, bu üslerin Körfez ülkelerini doğrudan çatışmanın içine çekebilecek bir risk faktörü haline geldiğini göstermiştir.

Nitekim bu durum, enerji ihracatına ve deniz ticaretine büyük ölçüde bağımlı olan Körfez ekonomileri açısından ciddi bir kırılganlık yaratmaktadır. Bu nedenle Körfez ülkeleri bir yandan ABD ve İsrail ile güvenlik ilişkilerini sürdürmeye çalışırken, diğer yandan İran ile doğrudan bir çatışmaya sürüklenmemek için dikkatli bir denge politikası izlemektedir.

İran’ın saldırılarının, hava sahasının kapanması, gemi taşımacılığında aksamalar gibi sonuçlar doğurması, Körfez ülkelerinin finans ve istikrar merkezi imajını zedelemiştir. 

Buna karşın Körfez ülkelerinde, kamuoyunun baskısı ve güvenlik kaygısıyla savaşa dahil olması konusunda İsrail ve ABD’nin beklentilerinin hala devam ettiği görülmektedir. Ancak Körfez ülkelerinin bu savaşa dahil olmalarının uzun vadede kendileri için bir kazanç mı sağlayacağı yoksa İsrail ve ABD’ye hizmet mi etmiş olacakları yönünde doğru hesap yapmaları gerekecektir. 

Körfez ülkelerinin İran ile doğrudan bir savaşa girmesi, İsrail açısından önemli bir stratejik fırsat yaratabilir. Böyle bir durumda savaş yalnızca İsrail-ABD-İran çatışması olarak değil, aynı zamanda İran ile Körfez ülkeleri arasındaki bir bölgesel savaş olarak da anılacaktır. 

Oysa Körfez ülkeleri son yıllarda ekonomilerini yalnızca petrol gelirlerine bağımlı olmaktan çıkararak turizm, finans ve teknoloji yatırımlarıyla çeşitlendirme stratejileri geliştirmektedir. Bu doğrultuda çok sayıda uluslararası yatırımcıyı bölgeye çekmeye çalışan Körfez ülkelerinin geniş çaplı bir bölgesel savaşa dahil olmayı istemeyecekleri açıktır. Ayrıca Körfez ülkeleri ekonomik ilişkilerini yalnızca ABD ile sınırlı tutmayıp Çin ve Hindistan gibi küresel ekonomide etkili olan ülkelerle de geliştirmektedir. Bu nedenle istikrarsız bir bölgenin uluslararası yatırım açısından cazibesini kaybedeceğinin farkındadırlar. 

Körfezin Denge Politikası ve Riskler

Bu noktada Körfez ülkeleri açısından asıl endişe verici gelişme, bölgesel çatışmaların kendi iç siyasi ve toplumsal dengeleri üzerinde yaratabileceği etkiler olabilir.

Öte yandan İran’ı izole edecek bölge ülkeleriyle ittifak kuran İsrail’in, bölgeyi tamamen kontrol altına almaya çalıştığı görülmektedir. Bu nedenle yaşanan gelişmeler yalnızca İran’a karşı yürütülen askeri operasyonlar olarak değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik mimarisinin yeniden şekillendirilmesi sürecinin bir parçası olarak da değerlendirilebilir.

Bu süreç Körfez ülkelerine önemli bir gerçeği de göstermiş olabilir. ABD’nin bölgedeki güvenlik önceliğinin yalnızca Körfez ülkelerinin korunması değil, aynı zamanda bölgedeki askeri varlığının ve İsrail’in güvenliğinin sürdürülmesi olduğudur.

İsrail’in Ortadoğu’daki güç dengesini kendi lehine dönüştürme stratejisinin farkına varan Körfez ülkelerinin kısa vadeli kazançlar uğruna yaptıkları anlaşmalarla taviz vermeleri bugün nasıl bedel ödediklerinin bir göstergesi durumundadır. 

Tüm bu gelişmeler, bölgesel güvenlik mimarisinde önemli bir soru işaretini de beraberinde getirmektedir. ABD’nin güvenlik taahhütlerinin zayıfladığı ya da sorgulanmaya başladığı bir durumda Körfez ülkeleri, coğrafi gerçeklik gereği İran ile aynı bölgede yaşamaya devam edeceklerini göz önünde bulundurarak uzun vadede İran ile yeni bir denge ve uzlaşı arayışına yönelebilir mi? Bölgenin geleceği açısından bu sorunun yanıtı giderek daha fazla önem kazanmaktadır.