İsrail’in Kürt planı

İsrailli gazeteci Nadav Eyal’inYedioth Ahronoth gazetesinde, İsrail’in İran ile savaşa girme kararına ilişkin geçen hafta yayımlanan araştırma yazısında, İran'da bir rejim değişikliği olasılığında İsrail'in Kürt grupları nasıl değerlendirebileceğine ilişkin çeşitli iddialara yer vermektedir. Aslında İsrail'in, İran'daki Kürt grupların desteğiyle rejim değişikliğini hedeflediğine ilişkin değerlendirmeler birkaç ay önce de gündeme gelmişti. Söz konusu araştırma ise bu tartışmaları yeniden gündeme taşımıştır.

Araştırmaya göre, Kürt grupların yürüteceği mücadelenin etnik temelli ayrılıkçı bir hareket olarak algılanmaması amacıyla operasyonların Aslan ve Güneş bayrağı altında yürütülmesi önerilmiştir. Buna göre, İran'ın batısından başlayacak bir harekatla Kürtlerin yanı sıra rejim karşıtı diğer İranlı grupların da sürece dahil edilmesi, Tahran'a ulaşılması ve Suriye örneğinde olduğu gibi rejimin devrilmesinin hedeflendiği ileri sürülmektedir. Bununla birlikte, söz konusu planın Kürt grupların hazırlıklarına rağmen ABD Başkanı Donald Trump tarafından durdurulduğu iddia edilmektedir. Ayrıca, Mossad'ın geçmişte Kürt gruplara verdiği bazı vaatleri yerine getirmemiş olmasının da bu tür girişimlere yönelik güveni zayıflattığı ve planın hayata geçirilememesinde etkili olduğu değerlendirilmektedir.

İsrail İçindeki Görüş Ayrılıkları

Araştırmada dikkat çeken bir konu ise İsrail güvenlik kurumları arasında bu plana ilişkin görüş ayrılıklarının bulunduğu yönündeki iddialardır. Buna göre, Mossad ile İsrail ordusu arasında bu plan ile ilgili farklı değerlendirmeler yapılmaktadır. Görüş ayrılığının temelinde ise İran'da böyle bir senaryonun başarıya ulaşma ihtimalinin düşük olduğudur.

Nitekim bazı İsrailli yetkililerin, Kürt grupların rejimi doğrudan devirmek yerine oyalayabileceklerini değerlendirdiği belirtilmektedir. Ayrıca Mossad’ın Kürtlere güveninin yanıltıcı olduğu ifade edilmiştir.

Kürt Gruplar Üzerinden Yeni Tartışmalar 

İsrail'de İran'daki Kürt grupların desteklenmesine ilişkin tartışmalar sürerken, İranlı Kürt muhalif lider ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde faaliyet gösteren Kürdistan Özgürlük Partisi (PAK) lideri İranlı Hüseyin Yezdanpena da şubat ayında yaptığı açıklamalarda İsrail'in güvenliği ile Kürtlerin güvenliğinin birbirine bağlı olduğunu savunmuştur. Yezdanpena, İsrail ile Kürtler arasında kurulabilecek stratejik bir iş birliğinin bölgesel güvenlik açısından faydalı olacağını ifade etmiştir.

Bu açıklamalardan altı ay sonra, 4 Ağustos'ta Hüseyin Yezdanpena'nın oğluna yönelik bir suikast girişimi düzenlenmiştir. Olayın ardından saldırının arkasında İran'ın olabileceği iddia edilmiştir.

Sahadaki Gerçeklik

Coğrafi koşullar dikkate alındığında, ABD ve İsrail açısından İran'a yönelik olası bir kara operasyonunun doğrudan yürütülmesi oldukça yüksek maliyetler ve ciddi askeri riskler barındırmaktadır. Bu nedenle bazı analizlerde, doğrudan askeri müdahale yerine İran içindeki muhalif unsurların desteklenmesinin alternatif bir seçenek olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda merkezi yönetimin kontrolünü zayıflatma amacıyla özellikle İran’ın batısındaki bazı askeri noktalar hedef alınmıştı.

Ancak, ABD’den de destek alan ve ordusu olan Irak Kürtlerinin aksine İran’daki Kürt grupların askeri kapasitesi sınırlıdır ve rejime karşı direnebilecek askeri kapasiteye sahip değillerdir. 

Dolayısıyla ABD ile İran arasında olası bir uzlaşma durumunda bu grupların nasıl bir konumda kalacağı da ayrı bir soru işareti oluşturmaktadır. Geçmişte benzer durumlarda bölgedeki Kürt aktörlerin büyük güçlerin bölgesel stratejilerinde araç olarak kullanıldıkları ve çeşitli jeopolitik hesapların ardından yalnız bırakıldığına dair örnekler de unutulmamalıdır.

Sonuç

İsrail'de gündeme gelen bu araştırma, İran'a yönelik olası rejim değişikliği senaryolarında Kürt grupların nasıl değerlendirildiğine ilişkin önemli tartışmaları yeniden gündeme taşımıştır. Ancak mevcut koşullar, İran'daki Kürt grupların askeri kapasitesi, bölgesel güç dengeleri ve uluslararası siyasi gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde, bu tür senaryoların kısa vadede uygulanabilirliğinin oldukça tartışmalı olduğu görülmektedir.