Mısır’ın çoklu güvenlik hesabı

Ortadoğu ve Doğu Akdeniz’de güvenlik dengeleri değişirken, ülkeler de yeni iş birliği arayışlarına yöneliyor. Ancak bu arayışlar aynı şekilde ilerlemiyor. Doğu Akdeniz’de enerji, deniz güvenliğive ulaşım gibi farklı alanlarda iş birlikleri öne çıkarken, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması ise daha düzenli ve kurumsal bir güvenlik iş birliği oluşturmayı hedefliyor.

Bu iki farklı yaklaşım, bölge ülkelerinin değişen güvenlik ortamında nasıl hareket edeceğini göstermesi açısından önemli. Bir yanda ortak çıkarlar etrafında şekillenen iş birlikleri, diğer yanda ortak savunma ve caydırıcılık anlayışına dayanan bir yapı var. Asıl konu ise bu iş birliklerinin ne kadar kalıcı ve etkili olacağı ve bölgedeki dengeleri ne ölçüde değiştirebileceği.

Mısır, Yunanistan ve Kıbrıs Zirvesi

8 Eylül’de gerçekleştirilen Mısır, Yunanistan ve Kıbrıs Üçlü İş Birliği Zirvesi, Doğu Akdeniz’de değişen güvenlik ortamının bölge ülkelerini daha yakın iş birliğine yönelttiğini gösteriyor. Zirveye Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, Yunanistan Başbakanı Kiriakos Miçotakis ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) Lideri Nikos Hristodulidis’in katıldı. 

Zirvede üç ülke arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi, bölgedeki son gelişmeler ve Ortadoğu’da barış ve istikrarın yeniden sağlanmasına yönelik çabalar ele alınarak bölgedeki gerilimlerin küresel ticaret ve enerji güvenliği üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir.

Yayınlanan ortak bildiride de Doğu Akdeniz ve Ortadoğu’da barış ve güvenliğin desteklenmesi için iş birliğinin geliştirilmesi vurgulanmıştır.

Kıbrıs Sorunu

Ortak bildiride Kıbrıs konusuna da yer verilmiştir. Hristodulidis, Kıbrıs sorununda Mısır’ın desteğinden duyduğu memnuniyeti dile getirmiş, ortak bildiride de adanın BM kararları temelinde yeniden birleştirilmesine yönelik çabalar desteklenmiştir.

Bu durum, Mısır’ın Kıbrıs konusunda Yunanistan ve GKRY ile uyumlu tutumunu sürdürdüğünü gösteriyor. Aynı zamanda Mısır’ın Doğu Akdeniz’deki bölgesel iş birliğini koruma ve geliştirme politikasının da bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Stratejik İşbirliği

Ortak bildiride, Doğu Akdeniz’in stratejik önemine vurgu yapılması üç ülkenin, jeopolitik gerilimlerin arttığı bir dönemde mevcutişbirliğini geliştirmeyeçalıştığını gösteriyor.

Bildiride Gazze’de iki devletli çözüme verilen destek, Lübnan’daki çatışmaların sona erdirilmesi ve İsrail güçlerinin Lübnan topraklarından çekilmesi çağrısı ile Libya’nın toprak bütünlüğüne yönelik destek mesajları da üç ülkenin bölgesel gelişmelere yönelik ortak tutumunu ortaya koyuyor.

Enerji konusu ise üçlü iş birliğinin önemli başlıklarından biri olmuştur. Doğalgaz ve elektrik şebekelerine yönelik projeler, Doğu Akdeniz’in Avrupa’nın enerji güvenliğiyle bağlantısını güçlendiriyor.

Su güvenliği, iklim değişikliği, ekonomi ve ticaret gibi konuların da ele alınması, üç ülke arasındaki iş birliğinin farklı alanlara yayıldığını gösteriyor.

Mısır’ın Bölgesel Konumu

Mısır, Ortadoğu, Afrika ve Avrupa arasındaki konumu nedeniyle bölgesel siyasette önemli bir yere sahip. Süveyş Kanalı, Kızıldeniz ve Doğu Akdeniz’e uzanan konumu, ülkenin güvenlik, ticaret ve enerji alanlarındaki önemini artırıyor.Mısır’ın doğalgaz sıvılaştırma tesisleri ve enerji altyapısı da bu önemi artırıyor. Mısır, sahip olduğu altyapıyı kullanarak bölgesel enerji merkezi olma rolünü güçlendirmeye çalışıyor.

Bu nedenle Mısır’ın Avrupa Birliği ile ilişkileri de önem taşıyor. Üç ülkenin ortak bildirisinde, Mısır ile AB arasındaki Kapsamlı Stratejik Ortaklığın güçlendirilmesinin bölgenin istikrarı ve kalkınmasına katkı sağlayacağı vurgulanıyor. Bu yaklaşım, Mısır’ın yalnızca Doğu Akdeniz’deki ilişkilerine değil, Avrupa ile kurduğu ekonomik ve stratejik bağlara da önem verdiğini gösteriyor.

Bu noktada bazı yorumlarda Mısır’ın “Mekke İttifakı’na girmek yerine Roma İttifakı’na katıldığı” şeklinde değerlendirmeler yapılıyor. Ancak bu ifade, iki iş birliğinin niteliği ve kapsamı farklı olduğu için Mısır’ın içinde olduğu durumu tam olarak açıklamıyor.

Mısır’ın Yunanistan ve GKRY ile mevcut iş birliğini geliştirmesi, doğrudan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na alternatif bir ittifaka katıldığı anlamına gelmiyor. Bu açıdan bakıldığındaMısır, farklı bölgesel aktörlerle mevcut ilişkilerini sürdürürken, güvenlik, enerji ve ekonomi alanlarında kendisine farklı seçenekler sunan çok taraflı iş birliklerini birlikte yürütüyor.Bu da Mısır’ın bölgesel politikasında tek bir yapıya bağlı kalmak yerine farklı iş birliği alanlarını aynı anda kullanmayı tercih ettiğini gösteriyor.

Mısır Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na katılacak mı?

Mısır’ın Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nahenüz katılmamış olması, bölgesel güvenlik iş birliğinin dışında kaldığı anlamına gelmiyor.Askeri kapasitesi, nüfusu ve coğrafi konumu nedeniyle Mısır, Ortadoğu’daki önemli aktörlerden biri olmaya devam ediyor.

Mısır, geçmişte olduğu gibi bugün de bölgesel gelişmeler karşısında kendi önceliklerine göre hareket etmeye çalışıyor. Özellikle bölgesel krizlerde taraf olmanın, ülkenin dış politika ve güvenlik alanındaki hareket alanını daraltabileceği düşüncesi daha temkinli hareket etmesinde etkili oluyor. Bu nedenle Mekke Anlaşması’na henüz katılmaması, anlaşmaya karşı bir tutumdan çok,farklı iş birliği seçeneklerini birlikte değerlendirme arayışı olarak görülebilir.

Mısır açısından Mekke Anlaşması ile Doğu Akdeniz’deki iş birliği arasında bir tercih yapmak yerine, her iki yapının sunduğu imkanları kendi güvenlik ve ekonomik öncelikleri doğrultusunda değerlendirmek daha önemli görünüyor.

Sonuç olarak, Mısır’ın politikasını taraf seçmekten çok, farklı güvenlik ve iş birliği alanlarında ilişkilerini sürdürme yaklaşımı olarak değerlendirmek daha doğru görünüyor.