Prospera Zede imtiyazlı şehrinden Eğer şiirine

Hatırlıyor musunuz? Bir süre evvel Trump “Belki de Gazze kırımını durdurup orayı Fransız Rivierası’na dönüştürebiliz.” yolunda sözler etmiş hatta hazretin, diğer bir hazret Natenyahu ile birlikte, böyle bir cennette elbette dolanacak bikinili hatunlar eşliğinde kurgulanmış yapay zeka, isterseniz de aptallık, ürünü videoları ortalıkta dolaşmaya başlamıştı. Cehalet bu, olan biteni yeni bir zırva diye yorumladımdı. Gerçekten hayretler içinde kalarak çok yeni öğrendim. Benim zırva deyip geçiştirdiğim meğerse zırva değilmiş. Hani Hamlet arkadaşına der ya: “Yerde gökte öyle şeyler var ki Horatio, senin felsefenin düşlerine bile girmez.”     

Meğer geçtiğimiz hafta içinde N. Asfura isimli çok ünlü bir müteahhit Honduras’ın cumhurbaşkanı olmuş. Haklısınız, geçmişte kitabımın başlığına da oturttuğum gibi (Sana Ne Lan’ dedi ‘Bir Cerrahpaşa Hocasının Kısa Anıları’ , H. Yazıcı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2022)  denilmeyi fazlasıyla hak ediyor olabilirim. Lütfen biraz sabredin. Bu Asfura kardeşimiz çok becerikli bir müteahhit olduğu gibi gerek esas mesleği gerekse de güncel ünvanı tam örtüşen, sayın Trump’ın en gözde arkadaşlarındanmış. Bu bağlamda, rivayet o ki, Trump Asfura’nın cumhurbaşkanı seçilmesi için Honduras seçmenine, böyle olmazsa ülkelerinin ekonomik koşullarının çok bozulacağı yönünde baskı uygulamış (J. Guerrero,  https://www.nytimes.com/2026/01/29/opinion- /prospera-honduras-trump-pardon.html). Aynı kaynağa göre bu seçimlerde o ülkenin ünlü bir çetesi seçmene, seçim gözlemcisi kisvesi altında, Asfura’ya oy vermeyeni öldürürüz baskısı yapmış. Sabrınız taşıp da “Hasan hoca, amma da safsın, seçimlere hile karıştırmayı yeni mi duydun!” diye beni terslemenizi lütfen biraz erteleyin ve artık cehaletimin zirvesini sizlerle paylaşmama izin verin.                                       

Efendim, bu Honduras ülkesinin Prospera ZEDE diye de bir imtiyazlı şehri varmış. Şehrin ismindeki ZEDE eki İspanyolca istihdam ve ekonomik gelişme  yöresi’nin  kısaltılmış şekliymiş. 2017’de bir ABD şirketi tarafından Honduras’ın Roatan adasında kurulmuş olan bu offshore (İng. kıyıdan uzak; hani offshore bankacılık var ya, aynen öyle) bu şehrin amacı, çok özetle, fakir Honduras halkını yabancı şirketler yardımıyla yoksulluktan kurtarmak imiş. Kurulurken özellikle ABD’nin Silicon vadisi zenginlerinden büyük parasal destek almış va almaya devam edermiş.                                                                                                   

Meğer gerçekten ilk kez duyduğum  bu imtiyazlı (İng. chartered) yöreler  kavramı ciddi ekonomik çevreler tarafından da kimi örnekte büyük destek görmüş. Örneğin ünlü ekonomist P. Ramer de (2018 Nobel ödülü) hararetli bir imtiyazlı bölge savunucusuymuş. 

Nereden nereye! Sürpriz, sürpriz, böyle bölgelerde ilaç çalışmaları da çok daha serbest yapılabiliyormuş.  Nitekim, yeryüzünde gelir dağılımının  güncel acınası durumunun baş sorumlusu, neoliberalizm denen, esasta ise kanımca bir kapkaçtan ibaret düzenin peygamberi                                                                                                                                                                                                      M. Friedman’ın torunu P. Friedman böyle imtiyazlı şehirleri destek için hem bir fon kurmuş hem kendisi de Prospera ZEDE’de böyle deneylere katılmış. Bu deneyler arasında diş çürüğünden korunmak için gen yapısı değiştirilmiş mikroplarla diş fırçalamak veya kendini daha kuvvetli ve acul kılacak protein enjeksiyonları da varmış.  Daha da ötesi aynı ve herhalde bu acul mu acul torun, avuç derisi altında Tesla marka arabasının anahtarı işlevini gören bir çip taşıyormuş. (R. Corbett, https://www.nytimes.com/2024/ 08/28/magazine/prospera-honduras-crypto.html).                                                                                                                                                                            Gerçekten büyük hayretle okudum. Halen tüm dünyada gümrük harçları olmayan serbest ticaret yörelerinden Prospera ZEDE’ye dek uzanan  çeşitli düzeylerde benzer serbest ticaret bölgeleri varmış. Komünist Çin’in incisi Shenzen de böyle bir yöre olduğu  gibi başta Filipinler ve Zambia gibi amaca uygun olarak az gelişmiş yörelerde böyle bölgeler ve şehirler varmış ve günümüzde bunların sayısı 5000’i aşmışmış.                                                                                                                                                                                          Yazımın girişinde söz ettiğim Honduras cumhurbaşkanı seçimlerine gelince... Meğer gariban Honduras halkı görece kısa bir süre önce kendisini yoksulluktan kurtarmak masalıyla sahneye konmuş Prospera ZEDE ortaoyununun gerçekte kendisine ne denli zararlı olduğunu nihayet anlamış ve bu imtiyazlı şehirden bir önce kurtulmak istermiş. Tabii bu arada Nobel sevdalısı sayın Trump da tüm gücüyle Prospera ZEDE’nin devamından yanaymış.                                                                                                                                                    Artık baklayı da ağzımdan çıkarayım. Girişte söz ettiğim Gazze’de Fransız Rivearası projesiyle  Prospera ZEDE arasında vahim bir benzerlik olduğuna inanıyorum ve bunu ilk söyleyen de ben değilim (J. Guerrero, https://www.nytimes.com/2026/01/29/opinion/prospera-honduras-trump-pardon.html).                                                                                                                                                                  Bilmem arada bir CNN International’a bakıyor musunuz? Orada Quest isminde galiba İngiliz kökenli bir sunucu var. Özellikle eknomik haberler veriyor. Hani iştah açmaya soyunan bir üslubu var. Ancak her nedense bana olabildiğince itici geliyor. Hele dünyanın iş merkezi Wall Street dekorunda okuduğu bir R.Kipling’in ünlü Eğer (İng. If) şiiri uyarlaması var ki sormayın. Bu yaratıcılık garabetini YouTube’dan da izleyebilirsiniz.                                                                                                                                                                                          Eğer şiiri, kısaca, çocuklara, gençlere  adam olmak yolunda bir nasihatlar dizidir. Sevgili  annem de, o muhteşem  belleğiyle bana da sık sık tekrarlardı. Rahmetli Başbakanımız Bülent Ecevit tarafından da dilimize çevrilmiştir ve aynen şöyle biter:

herkesle düşüp kalkar erdemli kalabilirsen                                                                                                                                            unutmayabilirsen halkı krallarla gezerken                                                                                                                                                        dost da düşman da incitemezse seni                                                                                                                                                            ne küçümser ne de büyültürsen çevreni                                                                                                                                                          her saatin her dakkasına emeğini katarsan hakçasına                                                                                                                                    her şeyiyle dünya önüne serilir                                                                                                                                                                  üstelik oğlum adam oldun demektir (kabalama benden)                                                                                                                              CNN’deki Eğer talihsiz benzetisi ise, iş ve ticaret dünyasından çeşitli eğlendirici olmaya çabalayan  benzetmeler yaptıktan sonra şöyle bitiyor: üstelik….kara geçtin demektir                                                                                                                                                              Başka bir şey söylemeyi gereksiz buluyorum, üstelik hevesim de kalmadı.